Paçal Nakliye Girdilerinde İdarelerin Yaptığı Kritik Hatalar
Kamu yapım işleri ihalelerinde sınır değerin altında kalan isteklilerin teklifleri, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 38. maddesi kapsamında aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulur. İhale komisyonlarının bu aşamada hazırladığı sorgulama yazıları ve ekindeki analiz formatları, sürecin hukuka uygun ilerlemesinde belirleyici rol oynamaktadır. Ancak uygulamada idarelerin nakliye girdilerini mevzuata aykırı şekilde paçal olarak kurgulaması, taşıma formüllerini ve katsayıları eksik bırakması hem isteklilerin savunma hakkını kısıtlamakta hem de ihalelerin Kamu İhale Kurulu (KİK) tarafından düzeltici işlemle durdurulmasına yol açmaktadır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45. maddesi çerçevesinde yapım işlerinde aşırı düşük teklif sorgulamasının nasıl yapılması gerektiğini ve nakliye girdilerinde idarelerin uymak zorunda olduğu kuralları ayrıntılarıyla ele aldık.
Kamu İhale Genel Tebliği Madde 45 ve Sorgulama Çerçevesi
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.2 maddesine göre ihale komisyonu; sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin en az %80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri veya iş gruplarına ilişkin analiz ve hesap cetvellerini talep etmek zorundadır.
Bu sorgulama hazırlanırken izlenmesi gereken yasal aşamalar şunlardır:
- Sıralı Analiz Girdileri Listesi: İdare, açıklama istenecek iş kalemlerine ait girdileri sıralayarak kâr ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit veya altında kalan girdileri tespit eder.
- %15 Kümülatif Eşik: Tutarı %3 ve altında kalan girdilerin kümülatif toplamı %15’i aşarsa, en küçük tutardan başlanarak %15 sınırına kadar olan girdiler belirlenir ve bunlardan açıklama istenmez (işçilik girdileri hariç).
- Analiz Formatının Verilmesi: Özel iş kalemleri veya paçal iş kalemleri için idarece analiz girdilerinin ve miktarlarının yer aldığı formatın isteklilere verilmesi zorunludur.
Nakliye Girdilerinde Yapılan Hatalar: Paçal Nakliye Neden Hukuka Aykırıdır?
Birçok yapım ihalesinde idareler, örneğin betonarme çevre çiti, boru döşeme veya sanat yapıları gibi birden fazla malzemenin kullanıldığı imalatlarda çimento, demir, kum, çakıl veya boru gibi farklı malzemelerin nakliyelerini tek bir satırda “Paçal Nakliye” olarak tanımlamaktadır.
Bu hatalı yaklaşım şu hukuki sakatlıkları doğurmaktadır:
- Miktar ve Birim Belirsizliği: Paçal tanımlanan nakliye satırında taşınacak malzemenin cinsi, miktarı ve birimi yer almadığından istekli firmanın mevzuata uygun bir birim fiyat analizi yapması fiilen engellenmektedir.
- Katsayı ve Formül Eksikliği: Malzeme ocaklarına olan taşıma mesafeleri cetvelde verilse dahi, idarece yaklaşık maliyette esas alınan nakliye formülleri (kamyon, traktör vb.) ile A ve G katsayıları istekliye bildirilmemektedir.
- %3 Barajının Hesaplanamaması: Farklı malzemelere ait nakliyeler ayrıştırılmadığı için, hangi nakliye girdisinin analiz tutarının %3’ünün altında kaldığı ve açıklama istenmeyecek girdi niteliği taşıdığı denetlenememektedir.
KİK Denetiminde Öncelik: İdarenin Sorgulama Usulü
Kamu İhale Kurulu’na yapılan itirazen şikâyet başvurularında yerleşik içtihat gereğince; öncelikle idarenin gerçekleştirdiği aşırı düşük sorgulama işleminin mevzuata uygun olup olmadığı incelenir.
İdarenin analiz formatında nakliye girdilerini ayrıştırmadığı, formül ve katsayıları vermediği tespit edilirse; isteklinin sunduğu savunmanın içeriğine bakılmaksızın idarenin sorgulama işlemi sakat kabul edilir. Çünkü parametreleri idare tarafından eksik veya hatalı verilen bir sorgulamada, isteklinin yaptığı açıklamanın yetersiz görülerek teklifinin reddedilmesi mevzuata açıkça aykırıdır.
Sürecin Sonucu: Düzeltici İşlem ve Başvuru Bedeli İadesi
Kamu İhale Kurulu, bu tür usul hatalarının tespit edildiği ihalelerde 4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesi uyarınca düzeltici işlem kararı vermektedir. Bu karar doğrultusunda:
- İdare, nakliye girdilerini her bir malzeme bazında tek tek ayrıştırmak zorundadır.
- Ayrıştırılan girdiler üzerinden %3 ve %15 hesaplamalarını yeniden yaparak açıklama istenmeyecek girdileri belirlemelidir.
- Taşıma formüllerini, katsayıları ve mesafe bilgilerini ekleyerek sınır değerin altındaki tüm isteklilere aşırı düşük teklif sorgulamasını sıfırdan yeniden tebliğ etmelidir.
Ayrıca 4734 sayılı Kanun’un 53’üncü maddesi uyarınca, iddialarında haklı bulunan yüklenici firmanın Kamu İhale Kurumu’na yatırmış olduğu itirazen şikâyet başvuru bedelinin tamamı başvuru sahibine iade edilmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliği Madde 45 Ne Diyor?
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45. maddesi uyarınca, sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin %80’lik bölümünü oluşturan iş kalemlerine ilişkin analizler istenir. İdare;
- Özel veya paçal iş kalemlerinde yer alan analiz girdilerini ve miktarlarını analiz formatında açıkça göstermek zorundadır.
- Açıklama istenecek nakliye girdilerine ilişkin yaklaşık maliyet hesabında esas alınan mesafe, taşıma formülü ve katsayıları (A, G vb.) isteklilerle paylaşmalıdır.
- Analiz toplamının %3’üne eşit veya altında kalan ve kümülatif %15 sınırını aşmayan analiz girdilerini belirleyerek hangilerinden açıklama istenmeyeceğini netleştirmelidir.
Paçal Nakliye Tanımlamasının Yarattığı Hukuki Sorunlar
Uygulamada idarelerin, birden fazla malzemenin (örneğin beton, demir, çit, boru vb.) taşınmasını ayrıştırmaksızın tek bir “Nakliye” satırı altında ve miktarsız olarak sunduğu görülmektedir. Nakliye formülünün ve katsayıların verilmediği bu tür durumlarda:
- İsteklilerin objektif ve mevzuata uygun bir maliyet analizi yapması imkansız hale gelir.
- Hangi nakliye girdisinin %3 sınırının altında kalarak açıklama dışı bırakılacağı hesaplanamaz.
- İdarenin eksik sorgulama yapması, isteklinin teklifinin reddedilmesine gerekçe gösterilemez.
Sonuç ve Düzeltici İşlem
KİK incelemelerinde, öncelikle idarenin sorgulama formatının mevzuata uygunluğu denetlenir. İdarenin nakliye girdilerini ayrıştırmadığı ve formülleri vermediği durumlarda, isteklilerin yaptığı açıklamalar yetersiz bulunarak elenemez; idareye sorgulama işlemini mevzuata uygun şekilde baştan yapması yönünde düzeltici işlem kararı verilir ve başvuru harcı istekliye iade edilir.
Konuya Dair KİK karar Künyesi: 2026/UY.I-2094 Karar tarihi: 06.08.2026 gündem no: 68 , toplantı no : 2026/031
